TỪ CÂY SẮN ĐẾN TÁ DƯỢC DƯỢC PHẨM

Khi một kết quả nghiên cứu đi trọn hành trình từ phòng thí nghiệm đến nhà máy

Sáng cuối tháng Sáu, tại khu trưng bày các sản phẩm khoa học và công nghệ tiêu biểu bên lề Hội nghị tổng kết Chương trình hỗ trợ ứng dụng, chuyển giao tiến bộ khoa học và công nghệ giai đoạn 2016–2025, nhiều đại biểu dừng lại khá lâu trước gian hàng giới thiệu sản phẩm tá dược tinh bột sắn.

Thoạt nhìn, đó chỉ là những bao tinh bột màu trắng như rất nhiều sản phẩm khác.

Nhưng phía sau sản phẩm ấy là gần ba năm nghiên cứu, hoàn thiện công nghệ, chuyển giao cho doanh nghiệp và tiếp tục đồng hành để đưa công nghệ vào sản xuất quy mô công nghiệp.

Đó cũng là lý do dự án "Ứng dụng quy trình công nghệ chế biến sâu tinh bột để sản xuất tinh bột sắn đạt tiêu chuẩn Dược điển hiện hành, phục vụ thị trường nội tiêu và xuất khẩu tại tỉnh Phú Thọ" được lựa chọn là một trong những mô hình tiêu biểu giới thiệu tại Hội nghị. Không chỉ bởi dự án được Hội đồng nghiệm thu cấp Nhà nước đánh giá xếp loại Xuất sắc, mà quan trọng hơn, công nghệ sau chuyển giao vẫn tiếp tục được doanh nghiệp duy trì sản xuất, thương mại hóa và cung cấp hơn 300 tấn tá dược tinh bột sắn cho gần 30 doanh nghiệp sản xuất dược phẩm trong nước.

Đó là kết quả không dễ có được trong hoạt động khoa học và công nghệ.

Bởi nghiên cứu thành công mới chỉ là bước khởi đầu.

Đưa được kết quả nghiên cứu vào cuộc sống mới là thước đo cuối cùng của giá trị khoa học.

TS. Bùi Thị Thời giới thiệu sản phẩm tá dược tinh bột sắn đạt tiêu chuẩn Dược điển với Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định tại khu trưng bày các sản phẩm khoa học và công nghệ tiêu biểu.

Không chỉ tạo ra sản phẩm, mà tạo ra một công nghệ

Điểm khác biệt của dự án không nằm ở việc sản xuất thêm một loại tinh bột mới.

Điểm khác biệt nằm ở chỗ nhóm nghiên cứu đã xây dựng được một quy trình công nghệ hoàn chỉnh để biến nguồn nguyên liệu sắn trong nước thành tá dược đạt tiêu chuẩn Dược điển Việt Nam, Dược điển Hoa Kỳ (USP) và Dược điển Châu Âu (EP) – lĩnh vực vốn có yêu cầu đặc biệt nghiêm ngặt về chất lượng.

Điều đó đồng nghĩa với việc giá trị của cây sắn không còn dừng ở vai trò một nông sản phục vụ thực phẩm hay xuất khẩu nguyên liệu, mà được nâng lên thành nguyên liệu cho ngành công nghiệp dược phẩm có giá trị gia tăng cao.

Đó cũng là ý nghĩa lớn nhất mà khoa học và công nghệ mang lại: tạo ra giá trị mới từ chính những nguồn tài nguyên quen thuộc của Việt Nam.

Khi khoa học đồng hành cùng doanh nghiệp

Đối với nhiều người, chuyển giao công nghệ thường được hình dung là thời điểm một quy trình kỹ thuật được bàn giao từ viện nghiên cứu sang doanh nghiệp. Nhưng trên thực tế, đó mới chỉ là điểm khởi đầu.

Một công nghệ chỉ thực sự được chuyển giao thành công khi doanh nghiệp có thể tự vận hành dây chuyền, kiểm soát chất lượng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu của thị trường và tiếp tục phát triển sau khi nhiệm vụ khoa học kết thúc. Để đi được đến đích ấy, điều cần chuyển giao không chỉ là quy trình hay thiết bị, mà còn là kinh nghiệm, tri thức và sự đồng hành của đội ngũ nghiên cứu.

Đó cũng là cách mà dự án chế biến sâu tinh bột sắn tại Phú Thọ được triển khai.

Trong gần ba năm thực hiện, các nhà khoa học của Viện Hóa học Công nghiệp Việt Nam không chỉ nghiên cứu, hoàn thiện công nghệ mà còn trực tiếp làm việc tại doanh nghiệp, hỗ trợ lắp đặt dây chuyền, hiệu chỉnh các thông số kỹ thuật, xây dựng hệ thống kiểm soát chất lượng và đào tạo đội ngũ cán bộ kỹ thuật. Mỗi giai đoạn sản xuất thử đều được theo dõi, đánh giá và điều chỉnh cho đến khi sản phẩm đạt yêu cầu của Dược điển và doanh nghiệp có thể chủ động vận hành toàn bộ quy trình.

Chính cách tiếp cận đó đã tạo nên sự khác biệt của dự án. Sau khi nhiệm vụ khoa học kết thúc, dây chuyền sản xuất không dừng lại mà tiếp tục được doanh nghiệp khai thác hiệu quả. Đến nay, sản phẩm tá dược tinh bột sắn đạt tiêu chuẩn Dược điển đã được cung cấp cho gần 30 doanh nghiệp sản xuất dược phẩm trong nước. Điều này cho thấy công nghệ không chỉ được chuyển giao thành công mà còn được thị trường chấp nhận.

Hội đồng khoa học nghiệm thu dự án. Kết quả nghiên cứu được đánh giá xếp loại Xuất sắc, tạo cơ sở để tiếp tục triển khai sản xuất và thương mại hóa.

Giá trị của khoa học được đo bằng những sản phẩm hiện hữu

Một công trình nghiên cứu có thể được đánh giá cao về mặt học thuật, nhưng để tạo nên tác động đối với xã hội, công trình ấy cần được chuyển hóa thành sản phẩm phục vụ cuộc sống.

Với dự án này, giá trị ấy được thể hiện ở nhiều khía cạnh.

Đó là việc một nguồn nguyên liệu nông nghiệp quen thuộc được nâng lên thành nguyên liệu cho ngành dược phẩm có giá trị gia tăng cao.

Đó là việc doanh nghiệp trong nước từng bước chủ động được nguồn tá dược, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu.

Đó là việc những tri thức được hình thành trong phòng thí nghiệm tiếp tục được phát triển trên dây chuyền sản xuất, tạo thêm việc làm, mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Nhìn rộng hơn, dự án còn khẳng định một hướng đi quan trọng của khoa học Việt Nam: nghiên cứu phải bắt đầu từ nhu cầu của thực tiễn và kết thúc bằng những giá trị mà xã hội có thể thụ hưởng.

Chú thích ảnh: TS. Bùi Thị Thời báo cáo kết quả nghiên cứu trước Hội đồng khoa học. Mỗi kết quả khoa học đều trải qua quá trình đánh giá độc lập trước khi được chuyển giao vào sản xuất.

Người làm khoa học và hành trình bền bỉ phía sau công nghệ

Ẩn sau mỗi công nghệ thành công luôn là sự kiên trì của những người làm nghiên cứu.

Trong nhóm thực hiện dự án, TS. Bùi Thị Thời là một trong những cán bộ trực tiếp tham gia nghiên cứu, hoàn thiện quy trình công nghệ và chuyển giao cho doanh nghiệp. Công việc của chị không chỉ diễn ra trong phòng thí nghiệm mà còn gắn với những chuyến công tác tại nhà máy, những buổi làm việc cùng đội ngũ kỹ thuật và những lần điều chỉnh công nghệ để phù hợp với điều kiện sản xuất thực tế.

Tại Hội nghị tổng kết Chương trình hỗ trợ ứng dụng và chuyển giao tiến bộ khoa học và công nghệ giai đoạn 2016–2025, chị là người trực tiếp giới thiệu sản phẩm với Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các đồng chí lãnh đạo Bộ. Hình ảnh ấy không đơn thuần là một hoạt động giới thiệu sản phẩm, mà phản ánh một chặng đường dài đưa kết quả nghiên cứu từ phòng thí nghiệm đến quy mô sản xuất công nghiệp.

Lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ ghi nhận kết quả nghiên cứu và chuyển giao công nghệ sau khi nghe giới thiệu về mô hình sản xuất tá dược tinh bột sắn đạt tiêu chuẩn Dược điển tại Hội nghị tổng kết Chương trình hỗ trợ ứng dụng, chuyển giao tiến bộ khoa học và công nghệ giai đoạn 2016–2025.

Khoa học chỉ thật sự hoàn thành sứ mệnh khi đi vào cuộc sống

Trong bối cảnh đất nước đang đặt khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo vào vị trí động lực phát triển, những mô hình như dự án chế biến sâu tinh bột sắn tại Phú Thọ mang nhiều ý nghĩa hơn một nhiệm vụ khoa học thành công. Đó là minh chứng cho khả năng làm chủ công nghệ của các nhà khoa học Việt Nam, cho sự chủ động tiếp nhận và phát triển công nghệ của doanh nghiệp, đồng thời cho thấy nông sản Việt Nam hoàn toàn có thể được nâng tầm bằng tri thức.

Có lẽ, giá trị lớn nhất của dự án không nằm ở những con số về sản lượng hay công suất, mà ở việc công nghệ vẫn tiếp tục được vận hành sau khi dự án kết thúc, sản phẩm vẫn tiếp tục được thị trường đón nhận và những kết quả nghiên cứu vẫn tiếp tục tạo ra giá trị cho cộng đồng.

Đó cũng là mục tiêu cao nhất của hoạt động nghiên cứu khoa học: không dừng lại ở một báo cáo nghiệm thu, mà trở thành những sản phẩm hiện hữu, góp phần phát triển doanh nghiệp, nâng cao giá trị nông sản Việt Nam và khẳng định năng lực khoa học, công nghệ của đất nước.

Tập thể lãnh đạo Bộ, Viện và doanh nghiệp tại gian trưng bày

Chú thích ảnh: Thành công của dự án là kết quả của sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, tổ chức khoa học và công nghệ, doanh nghiệp và địa phương trong quá trình nghiên cứu, chuyển giao và thương mại hóa công nghệ.